Kōrero: Tāwhirimātea

He maha ngā āhuarangi rerekē o Aotearoa. I ētahi wā kua ua, i ētahi wā kua puta ngā momo ao, hau hoki. He pānga nui tō te āhua o te rangi ki te Māori. I whakatipuria e tēnā iwi e tēnā iwi ōna ake pātaka kupu e pā ana ki te ātea o Tāwhirimātea – atua o ngā hau.

Story by Basil Keane
Te āhua nui: Tāwhirimātea te atua o te hau

Story Summary

Ngā whakaahua

He whai hiranga te āhuarangi ki te ao Māori. Ka whai pānga ngā marama, ngā hau me ngā ua ki ngā mahi whakatipu kai, hī ika hoki. Kāore i ārikarika ngā tūmomo kupu hei whakamārama ake i te āhua o te rangi. Arā anō ngā kōrero tuku iho mō te hau, te whatitiri, te uenuku me te nui kē atu o ngā tūmomo tohu taiao.

Te riri a Tāwhirimātea

Ko Tāwhirimātea te atua o ngā hau. Ka noho piri ōna mātua a Ranginui rāua ko Papatūānuku. Nā ngā tungāne a Tāwhirimātea i whakawehe i o rātou mātua kia tiaho te mārama ki te ao. Heoi i whakahē a Tāwhirimātea i tēnei. Nā tana riri ka tonoa e ia āna tamariki i ngā hau e whā me ngā kapua hei karawhiu i te ua me te whatitiri.

Ka haukerekerehia i konei ngā rākau o te wao tapu a tōna tungāne a Tāne. Heoi kore rawa i hinga i a Tāwhirimātea tērā o ōna tungāne, a Tūmatauenga. Ko ia hoki te atua o te tangata. E haere tonu ana te pakanga a te tangata ki ngā uri o Tāwhirimātea i ēnei rā.

Ngā marama

  • Hei te kōanga kua ngakia te one mō te whakatipu kai. E whai pānga ana te kōanga ki te kupu kō. Ka tīmata te kōanga i te Hepetema ki te tuakoi tonga.
  • Ka whiti mai te whetū nui a Rehua ki te tuakoi tonga hei tohu i te marama raumati. Nā te kitakita o te kīkihitara i te hau mahana o te raumati, ka whakaritea ko ngā manu a Rehua.
  • He wā pai te ngahuru. Koinei te wā ka o te hauhake kai. He ōrite te ngahuru ki te kupu tekau: Ko Huitanguru-Poutūterangi te marama tua ngahuru a te maramataka Māori.
  • Ka kōhiti te whetū Takurua, kua tīmata te wā takurua.

Kapua

Ka tapaina ngā tūmomo kapua i runga i tōna āhua. He wā ka whakaritea ētahi kapua ki te tātua, ki te rārangi oneone rānei. Ka taea te Māori te pānui i te kapua mō te āhua o te rangi. Ko ngā kapua ka kawe i te hau me te ua, he atiru.

Rain (ua)

He maha ngā tūmomo ua o Aotearoa. Ka mate ana he tangata, ka whakaritea te ua ki te roimata.

Hau

Kei ia iwi ōna ingoa ake mō ngā hau o tōna takiwā. Ki Taranaki, ko te ‘pieke’ te ingoa mō tētahi hau kawe ua ka pā mai i te rāwhiti. Ka hiahiatia e te iwi te puta ki te hī, kua tuku karakia ngā tohunga hei whakamārire i ngā hau.

Te whatitiri me te uira

Ko Whaitiri te atua o te whatitiri. Ko Tama-te-uira te atua o te uira. Ka pohū ana te uira ki runga maunga, he rua kanapu tērā. He tohu mate tēnei.

Me pēnei te tohu i te whārangi:

Basil Keane, 'Tāwhirimātea', Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand, http://www.TeAra.govt.nz/mi/tawhirimatea (accessed 27 June 2019)

Story by Basil Keane, published 12 Jun 2006