Kōrero: Waiata tawhito

Whārangi 1. Ngā kōrero o te waiata

Ngā whakaahua me ngā rauemi katoa o tēnei kōrero

Ngā momo waiata tawhito

He huhua ngā kōrero e pā ana ki ngā waiata me ngā haka, me te tikanga o tēnā, o tēnā. He maha anō ngā tūmomo waiata, pērā i te waiata aroha me te waiata whakautu. Kei te horopaki o te āhua o te waiata ka kitea tōna tino tikanga.

He nui ngā whakarite, ngā pohewa i roto i te waiata hei whakatauira i te wairua auaha o tōna titonga. Titoa ai te oriori mā te tamaiti, ā, titoa ai te waiata tangi ina mate tētahi rangatira. 

Te mahi o te waiata

He nui ngā kaupapa o te waiata i roto i ngā tūmomo horopaki o te ahurea me te iwi Māori. Ka whakamahia te waiata hei kīnaki i te whaikōrero i runga i te marae, hei whakapuaki rānei i te mamae i te matenga o tētahi. Ka whakamahia anō te waiata hei ako i te tamaiti, hei whakatenatena i te iwi ki te hiki i tētahi wero i ngā wā o te pūhore me te hauhauaitū. Tāpiri atu ka hopukina ngā kōrero i roto i ngā waiata, arā, ngā tīpuna ngā mahi me ngā tohu whenua. Ko ētahi waiata ka whakamahara ki ētahi pakanga hei whakaea i ngā whakaaro a te kaitito me tōna iwi. Ka waiatatia anō te waiata hei tautoko i ngā take tīpuna, hei tautoko rānei i ngā take mohoa, take hītori hoki.

Ngā waiata i ēnei rā

E waiata tonutia ana ngā waiata mōteatea i ēnei rā ki waenganui i ngā iwi, ngā hapū, me ngā huihuinga whānau. Ahakoa he rerekē ngā kaupapa i titoa ai te waiata i ō te waiata o tuawhakarere, e ora tonu ana te waiata i ēnei rā. Ka urutau, ka whanake, ka tipu i roto i ngā kaupapa me ngā horopaki hou. E ai rā ki te mātanga ki a Tīmoti Kāretu, ‘Ka noho ka noho ko te haka tonu te kaikawe i ngā whakaaro, i ngā nawe me ngā pūmahara katoa a te iwi.’1 Ahakoa i kōrero ia mō te haka anake, engari ka taea tonutia te uta ki tēnā tūmomo waiata, ki tēnā tūmomo waiata Māori.

Kupu tāpiri
  1. Tīmoti Kāretu, Haka: te tohu o te whenua rangatira: the dance of a noble people. Tāmakimakaurau: Reed, 1993, p. 49. Back
Me pēnei te tohu i te whārangi:

Rawinia Higgins and Arini Loader, 'Waiata tawhito - Ngā kōrero o te waiata', Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand, http://www.TeAra.govt.nz/mi/waiata-tawhito/page-1 (accessed 20 November 2019)

He kōrero nā Rawinia Higgins and Arini Loader, i tāngia i te 22 Oct 2014