Kōrero: Whakapapa

Whārangi 2. Whakapapa o te orokohanga

Ngā whakaahua me ngā rauemi katoa o tēnei kōrero

Ngā whakapapa o te orokohanga

Ko ngā kōrero o te orokohanga ngā kōrero tapu rawa i tōna whakapapa haere i ngā pūtakenga mai o te ao tūroa. Mai i ēnei pūtakenga whakapapa ai ngā mea katoa. Iwi mai, rohe mai, tohunga mai, ka rerekē ngā whakapapa o te orokohanga o te ao.

Ka ahu mai ngā whakapapa i Te Pō, ki Te Kore ka puta ko Te Ao. Ka hua ake ko Ranginui rāua ko Papatūānuku heke iho ki ngā atua o te taiao, o te ahunga tangata me ētahi atu ira. Nō konei whai mārama katoa ai te ao nui mārama.

Tā Te Ahukaramū

Ki te rangatira o te rautau 1800 a Te Ahukaramū o Ngāti Raukawa, tokorua ana whakapapa mō Te Pō, Te Kore me Te Ao.

Te Pō

Te Ata

Te Ao

Te Ao-tū-roa

Te Ao Mārama.

Ko te tuarua e whakaatu ana i te whai hua mai i te kore ki tētahi kē:

Aituā

Te Kore

Te Mangu

Rangipōtiki.

Te Rangikāheke

Anei tā Te Rangikāheke o Te Arawa:

Te Pō, te Pō

Te Ao, te Ao

Te kimihanga, te hahaunga, i te kore, i te kore

Ko te nui, ko te roanga

Rangi = Papa

Ranginui me Papatūānuku

I roto i ngā kōrero tuku iho mō te orokohanga, ko Ranginui e tū iho nei ko Papatūānuku e takoto nei ngā tīpuna toitū. Ko ō rāua uri i toitū ki roto i te ao tūroa. Tērā ko Tāwhirimātea te atua o te āhuarangi; ko Tangaroa te atua o te moana; ko Tāne-māhuta te atua o te ngahere; ko Tūmatauenga te atua o te riri; ko Rongo te atua o te whakatō me te hauhake; ko Haumia te atua o te aruhe. I a rātou ka puta te ira tangata me ngā āhuatanga katoa o te ao tūroa.

Whakapapa o te ao tūroa

Tērā hoki te hekenga tahi mai o te kiore me te kūmara i te whakapapa tahi. Ka kāhaki a Rongo-māui i te kōpura kūmara a tōna tuakana a Whānui. Nō muri ka whakatōkia e ia ki tana wahine ki a Pani. Ka hua i a ia te kūmara.

Kei tētahi atu whakapapa, ka moe a Rongo-māui i a Pani, ka puta ko Hine-mata-iti. Na Hine-mata-iti ko te kiore.

Nā Haumia ka puta ko mōnehu, nāna ko waero rāua ko namu.

Me pēnei te tohu i te whārangi:

Rāwiri Taonui, 'Whakapapa - Whakapapa o te orokohanga', Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand, http://www.TeAra.govt.nz/mi/whakapapa/page-2 (accessed 14 December 2019)

He kōrero nā Rāwiri Taonui, i tāngia i te 5 May 2011, updated 1 Jul 2015